51 Χρόνια από το Πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974

Μαύρη Επέτειος για την Κύπρο

Στις 15 Ιουλίου 1974, γράφτηκε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας. Υποκινούμενες από τη χούντα των Αθηνών, δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς, της ΕΛΔΥΚ και στελέχη της ΕΟΚΑ Β΄ εκτέλεσαν ένα πραξικόπημα που ανέτρεψε τη συνταγματική νομιμότητα στην Κύπρο, ανοίγοντας τον δρόμο για την τουρκική εισβολή λίγες μέρες αργότερα.

Το Πραξικόπημα

Το πρωί της Δευτέρας 15 Ιουλίου 1974, ο τότε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ’, επέστρεφε από την κατοικία του στο Τρόοδος στο Προεδρικό Μέγαρο. Στις 8:15 π.μ., άρματα μάχης της Εθνικής Φρουράς και στρατιώτες κινήθηκαν κατά του Προεδρικού Μεγάρου με στόχο την εξουδετέρωση της φρουράς και τη δολοφονία του Μακαρίου.

Ο ίδιος βρισκόταν στην αίθουσα υποδοχής για να υποδεχτεί παιδιά της Ελληνορθόδοξης Νεολαίας του Καΐρου. Ειδοποιήθηκε εγκαίρως και διέφυγε από την πίσω έξοδο του Μεγάρου με κατεύθυνση το Τρόοδος.

Μέχρι τις 8:30 π.μ., άρχισαν οι πρώτες σφοδρές συγκρούσεις. Λίγο πριν το μεσημέρι, το ΡΙΚ μετέδωσε ψευδώς ότι ο Μακάριος είναι νεκρός και ότι το Προεδρικό έχει καταληφθεί. Στην πραγματικότητα, ο Μακάριος είχε ήδη διαφύγει στην Πάφο και από τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό απηύθυνε ιστορικό διάγγελμα, διαβεβαιώνοντας ότι είναι ζωντανός και μαζί με τον λαό του:

«Ελληνικέ κυπριακέ λαέ, γνώριμη είναι η φωνή που ακούεις… Είμαι ζωντανός. Και είμαι μαζί σου, συναγωνιστής και σημαιοφόρος εις τον κοινόν αγώνα.»

Η Ανάληψη Εξουσίας από τον Νίκο Σαμψών
Στις 3:00 μ.μ., όρισαν τον Νίκο Σαμψών – εκδότη της εφημερίδας «Μάχη» και βουλευτή – ως νέο Πρόεδρο της Δημοκρατίας, με άμεση εφαρμογή στρατιωτικού νόμου.

Οι Εξελίξεις μέχρι την Εισβολή
Την επόμενη μέρα, στις 16 Ιουλίου, οι πραξικοπηματίες επιχείρησαν να συλλάβουν τον Μακάριο στην Πάφο. Εκείνος, με τη βοήθεια των Ηνωμένων Εθνών, διέφυγε στις Βρετανικές Βάσεις Ακρωτηρίου και από εκεί μετέβη στο Λονδίνο.

Πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου 1974, η Τουρκία εισέβαλε στρατιωτικά στην Κύπρο, εκμεταλλευόμενη το συνταγματικό κενό και το χάος που επικρατούσε στο νησί.

Ο Νίκος Σαμψών παρέμεινε Πρόεδρος για μόλις οκτώ ημέρες. Μετά την τουρκική εισβολή και την κατάρρευση της χούντας στην Αθήνα, ο Γλαύκος Κληρίδης ανέλαβε προσωρινά την Προεδρία μέχρι την επιστροφή του Μακαρίου.

Σήμερα, 51 χρόνια μετά
Το πρωί της 15ης Ιουλίου 2025, οι σειρήνες ήχησαν ξανά σε όλη την Κύπρο στις 8:20 π.μ., υπενθυμίζοντας την τραγική αυτή επέτειο, το πραξικόπημα που τραυμάτισε βαθιά τη Δημοκρατία και άνοιξε τον δρόμο για τη διχοτόμηση του νησιού.

Η μνήμη παραμένει ζωντανή, για να μην ξεχάσουμε, για να μην επαναληφθεί.