Γυναικεία επιχειρηματικότητα στην Κύπρο

Στόχος η ισότητα έως το 2040

Η ισότητα των φύλων στην Κύπρο αποτελεί ένα διαρκώς επίκαιρο ζήτημα. Παρά τα σταθερά βήματα προόδου των τελευταίων 20 ετών, η χώρα εξακολουθεί να κινείται κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στους σχετικούς δείκτες.
Σύμφωνα με τον Δείκτη Ισότητας Φύλων του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Ισότητας (EIGE), η Κύπρος κατατάσσεται στην 20ή θέση με 60,9 μονάδες, τη στιγμή που ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ανέρχεται στις 71 μονάδες. Η διαφορά αυτή δείχνει πόσος δρόμος απομένει για να επιτευχθεί η πλήρης ισότητα — όχι μόνο ως ηθική ή κοινωνική υποχρέωση, αλλά και ως θεμέλιο οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής.

Παράλληλα, σύμφωνα με το World Economic Forum, η Κύπρος ανέβηκε στην 86η θέση το 2024 (από την 106η το 2023), ενώ η έκθεση του ΟΗΕ για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης 2030 την κατατάσσει 39η ανάμεσα σε 139 χώρες. Η μεγαλύτερη πρόοδος καταγράφεται στους τομείς της απασχόλησης και της πρόσβασης σε οικονομικούς πόρους, ενώ υστερήσεις εντοπίζονται στον τομέα της εξουσίας, δηλαδή στη συμμετοχή γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων.

Στα ανώτερα κυβερνητικά αξιώματα, η εκπροσώπηση των γυναικών έχει βελτιωθεί, ωστόσο παραμένει περιορισμένη στη Βουλή, στην τοπική αυτοδιοίκηση, στα διοικητικά συμβούλια εισηγμένων εταιρειών και οργανισμών δημόσιου συμφέροντος.

Η πρόοδος και οι ανισότητες

Σε ημερίδα του Υπουργείου Εργασίας και του Συνδέσμου Εγκεκριμένων Λογιστών Κύπρου (5 Μαΐου 2025) παρουσιάστηκαν τα τελευταία δεδομένα για τη θέση της Κύπρου στην ΕΕ.
Όπως ανέφερε η Νίκη Χριστοφή, μέλος της Επιτροπής Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης του Συνδέσμου, η Κύπρος έχει μεν σημειώσει σημαντική πρόοδο — από 38,5 μονάδες το 2005 σε 60,9 το 2024 — ωστόσο εξακολουθεί να υπολείπεται του μέσου όρου της ΕΕ.

Το μισθολογικό χάσμα φθάνει το 12,2%, ελαφρώς υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (12%).
Στον ιδιωτικό τομέα, μόλις 9% των μελών διοικητικών συμβουλίων είναι γυναίκες, ενώ 14% συμμετέχουν στη Βουλή και στην Κεντρική Τράπεζα. Αντίθετα, στην εκπαίδευση οι γυναίκες υπερισχύουν αριθμητικά, με πολλαπλάσιες θέσεις σε σχέση με τους άνδρες.

Αν και οι γυναίκες κυριαρχούν σε επαγγέλματα υψηλών προσόντων, παραμένουν μειοψηφία στις διοικητικές και επιχειρηματικές θέσεις. Οι άνδρες είναι σχεδόν τριπλάσιοι ως αυτοαπασχολούμενοι διευθυντές και διπλάσιοι ως υπάλληλοι. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται βελτίωση: αυξημένη συμμετοχή των γυναικών σε προγράμματα κατάρτισης και μείωση του μισθολογικού χάσματος σε επιμέρους κλάδους.

Η επιχειρηματικότητα με γυναικείο πρόσημο

Παρά τη θετική πορεία, η ισότητα στην επιχειρηματικότητα παραμένει πρόκληση.
Στην Κύπρο, το 59% των αυτοαπασχολούμενων είναι άνδρες, έναντι 41% γυναικών, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη ενίσχυσης της γυναικείας επιχειρηματικότητας.

Σε διεθνές επίπεδο, οι γυναίκες επιχειρηματίες εμφανίζονται ιδιαίτερα δυναμικές και αισιόδοξες:

το 87% θεωρεί την προσαρμοστικότητα βασικό παράγοντα επιτυχίας,
το 84% αναμένει ανάπτυξη της επιχείρησής του μέσα στην επόμενη τριετία,
ενώ το 77% πιστεύει ότι η ισότητα στα διοικητικά συμβούλια μπορεί να επιτευχθεί μέσα στα επόμενα 15 χρόνια.

Ωστόσο, οι ίδιες αναγνωρίζουν και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν — πληθωρισμός, οικονομική αβεβαιότητα, έλλειψη προσωπικού και πολιτική αστάθεια. Παρά ταύτα, οι περισσότερες διακρίνουν ευκαιρίες μέσα στην κρίση, ειδικά σε τομείς όπως η τεχνολογία και η πράσινη ανάπτυξη.

Στον ψηφιακό τομέα, το 76% των γυναικών θεωρεί αναγκαίες τις επενδύσεις στην τεχνολογία, ενώ σχεδόν οι μισές (47%) εκτιμούν ότι τα κριτήρια ESG (Περιβάλλον, Κοινωνία, Διακυβέρνηση) θα ενισχύσουν την ανάπτυξη των επιχειρήσεών τους.

Η Εθνική Στρατηγική για την Ισότητα των Φύλων λειτουργεί ως βασικό εργαλείο πολιτικής, με 14 θεματικές ενότητες και 64 δράσεις που καλύπτουν τομείς όπως η εργασία, η εκπαίδευση, η υγεία, η ενέργεια, η άμυνα και η κλιματική αλλαγή.

Μισθολογική ισότητα και νέες υποχρεώσεις εργοδοτών

Η αρχή της ίσης αμοιβής για ίση εργασία κατοχυρώθηκε ήδη από τη Συνθήκη της Ρώμης (1957) και ενισχύθηκε με σειρά ευρωπαϊκών οδηγιών, συμπεριλαμβανομένης της 2023/970/ΕΕ για τη μισθολογική διαφάνεια.

Παρά τις θεσμικές πρόνοιες, το μισθολογικό χάσμα παραμένει αποτέλεσμα βαθύτερων κοινωνικών και επαγγελματικών ανισοτήτων: επαγγελματικός διαχωρισμός, ανισομερείς οικογενειακές υποχρεώσεις, μερική απασχόληση και στερεότυπα φύλου. Αυτές οι συνθήκες οδηγούν σε χαμηλότερα εισοδήματα, περιορισμένη οικονομική ανεξαρτησία και χαμηλότερες συντάξεις για τις γυναίκες.

Η κυπριακή νομοθεσία ορίζει ρητά την «εργασία ίσης αξίας» και επιβάλλει αυστηρές κυρώσεις:
πρόστιμα έως €6.834,
ποινές φυλάκισης έως έξι μήνες,
και ευθύνη διευθυντών για παραβάσεις εντός εταιρειών.

Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία υποχρεώνει τους εργοδότες να:

εφαρμόζουν ουδέτερα μισθολογικά συστήματα,
δημοσιεύουν τα εύρη αμοιβών,
αποφεύγουν ερωτήσεις για μισθολογικό ιστορικό,
και αναφέρουν περιοδικά δείκτες μισθολογικού χάσματος.

Σε περιπτώσεις διαφορών άνω του 5%, προβλέπεται διορθωτική αξιολόγηση και κοινή διαβούλευση με εκπροσώπους των εργαζομένων. Παράλληλα, υλοποιούνται έργα μέσω των προγραμμάτων CERV και ΘΑλΕΙΑ, που περιλαμβάνουν εκπαίδευση εργοδοτών και οδηγούς μισθολογικής διαφάνειας.

Κοινωνικές διαστάσεις: ισορροπία οικογένειας και καριέρας

Η σύγχρονη Κύπρια καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε πολλαπλούς ρόλους — μητέρας, επαγγελματία και φροντιστή. Η ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής παραμένει πρόκληση, με τις γονικές άδειες, τη φροντίδα παιδιών και την ευελιξία στην εργασία να αποτελούν βασικούς πυλώνες για την ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας.

Πιστοποίηση επιχειρήσεων και καλές πρακτικές

Από το 2014, λειτουργεί στην Κύπρο ο Εθνικός Φορέας Πιστοποίησης για την Ισότητα των Φύλων στο Εργασιακό Περιβάλλον. Μέχρι το 2024, 87 επιχειρήσεις έχουν λάβει πιστοποίηση, υιοθετώντας πρακτικές όπως:

ίση μεταχείριση στις προσλήψεις,
διαφανή μισθολογικά συστήματα,
εταιρικά νηπιαγωγεία και χώρους θηλασμού,
ευέλικτα ωράρια.

Η πιστοποίηση συμβάλλει όχι μόνο στην ενίσχυση της εταιρικής εικόνας, αλλά και στη διατήρηση ταλαντούχου ανθρώπινου δυναμικού.

Διεθνείς συγκρίσεις και προοπτικές

Η Κύπρος έχει προχωρήσει, ωστόσο υπολείπεται των χωρών της Βόρειας Ευρώπης, όπου πολιτικές όπως οι εκτεταμένες γονικές άδειες και τα αναπτυγμένα συστήματα παιδικής φροντίδας έχουν περιορίσει σημαντικά το μισθολογικό χάσμα.
Αντίθετα, τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης επωφελούνται από μια ιστορική κουλτούρα ισότητας στην εργασία, που διαμόρφωσε πιο ισότιμο εργασιακό περιβάλλον.

Συμπέρασμα – Στόχος η ισότητα έως το 2040

Η ισότητα των φύλων αποτελεί βασική προϋπόθεση βιώσιμης ανάπτυξης. Για να φτάσει η Κύπρος τον ευρωπαϊκό μέσο όρο μέχρι το 2040, απαιτείται συντονισμένη προσπάθεια σε: