Τάφος της Βασίλισσας – Πρωταράς

Mια σπάνια αντίθεση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν!

Στον παραλιακό πεζόδρομο του Πρωταρά, σε πολύ κοντινή απόσταση από τη διάσημη παραλία Fig Tree Bay, βρίσκεται ένα από τα πιο ιδιαίτερα αρχαιολογικά σημεία της περιοχής: ένας αρχαίος τάφος της Ελληνιστικής-Ρωμαϊκής περιόδου, γνωστός ευρύτερα ως «Τάφος της Βασίλισσας».

Πρόκειται για ένα μοναδικό σημείο όπου η αρχαιότητα συναντά τη σύγχρονη τουριστική ζωή, δημιουργώντας μια σπάνια αντίθεση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

Ένα ταφικό μνημείο της Ελληνιστικής – Ρωμαϊκής περιόδου
Ο τάφος χρονολογείται στην Ελληνιστική και πρώιμη Ρωμαϊκή περίοδο, όταν η Κύπρος αποτελούσε σημαντικό κέντρο του αρχαίου μεσογειακού κόσμου.

Τέτοιου είδους ταφικά μνημεία συνδέονται συνήθως με εύπορες οικογένειες ή τοπικές ελίτ, γεγονός που εξηγεί και τον πιο επιβλητικό τους χαρακτήρα σε σχέση με απλούς τάφους της εποχής.

Παρότι είναι γνωστός ως «Τάφος της Βασίλισσας», δεν υπάρχει ιστορική τεκμηρίωση που να τον συνδέει με βασιλικό πρόσωπο. Η ονομασία είναι λαϊκή και προέρχεται από την εντυπωσιακή και “βασιλική” αίσθηση που αποπνέει το μνημείο.

Αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά
Ο τάφος είναι λαξευμένος στον φυσικό ασβεστολιθικό βράχο και ακολουθεί τυπικά πρότυπα ταφικής αρχιτεκτονικής της περιόδου. Ξεχωρίζουν:

• υπόγειοι λαξευτοί ταφικοί θάλαμοι
• απλή αλλά οργανωμένη γεωμετρική διάταξη
• συμμετρία στους χώρους
• λιτή αλλά επιβλητική κατασκευή

Η απλότητα της μορφής του ενισχύει τη διαχρονικότητα και τη μνημειακή του αξία.

Ο τάφος είναι ένας υπόγειος θάλαμος, στον οποίο έμπαινε κανείς κατεβαίνοντας εννιά σκαλιά ενός μακρόστενου περάσματος λαξευμένου στο φυσικό βράχο. Τρεις εξέδρες, δεξιά, αριστερά και μπροστά του εισερχόμενου δημιουργούσαν μια συνεχή επίπεδη επιφάνεια, πάνω στις οποίες γινόταν η εναπόθεση των νεκρών. Στο βάθος κάθε μίας από αυτές τις εξέδρες ανοίγονται μια επιμήκης θήκη μήκους 2-2,5 μέτρα για επιπρόσθετες ταφές. Ο κεντρικός χώρος του θαλάμου καταλαμβανόταν από τρεις πήλινες σαρκοφάγους, ενώ μια τέταρτη βρέθηκε σε μακρόστενη θήκη αριστερά του εισερχόμενου. Μέσα στις σαρκοφάγους βρέθηκαν ανθρώπινα οστά και κτερίσματα. Μια από τις σαρκοφάγους ήταν διακοσμημένη με κόκκινου χρώματος φυτά, ίσως και γιρλάντες. Παρόμοιες πήλινες σαρκοφάγοι χρησιμοποιούνται και σε άλλες περιοχές της Κύπρου (κυρίως σε θέσεις στα βόρεια και ανατολικά παράλια του νησιού) και της Ανατολικής Μεσογείου (όπως στην Παλαιστίνη, τη Συρία, τη Φοινίκη και την Κιλικία). Ξύλινες σαρκοφάγοι, από τις οποίες διατηρήθηκαν μόνο κομμάτια ξύλου και χάλκινα καρφιά, φαίνεται ότι υπήρχαν πάνω στις εξέδρες.

Τους νεκρούς συνόδευαν πήλινα αγγεία σε τύπους της Ελληνιστικής περιόδου (3ος-1ος αιώνας π.Χ.), σφραγίδες και πρόχοι, στα οποία τοποθετούνταν τροφή και ποτά για να τους συνοδεύσουν στο μακρινό ταξίδι τους. Η παρουσία μικρών αλάβαστρων αρωμάτων, μαρτυρά ότι οι ταφικές τελετές περιλάμβαναν τη χρήση αρωματισμένου λαδιού. Στα κοσμήματα που έφεραν οι νεκροί συμπεριλαμβάνονται χρυσά σκουλαρίκια αλλά και περικάρπια με χάντρες από γυαλί και φαγεντιανή. Το μοναδικό πήλινο ειδώλιο που βρέθηκε στον τάφο του Πρωταρά παριστάνει άνδρα που χορεύει με τα χέρια πάνω από το κεφάλι του. Φορά ενδυμασία περσικού τύπου. Έχει προταθεί ότι τα ειδώλια αυτού του τύπου ίσως να παρίσταναν τον θεό Άττι, σύντροφο της θεάς Κυβέλης.

Γυάλινα μυροδοχεία και άλλα γυάλινα αγγεία κατανάλωσης ποτού και φαγητού χρονολογούνται στη Ρωμαϊκή περίοδο, όπως και οι πήλινες σαρκοφάγοι. Συνεπώς συμπεραίνουμε ότι κάποιες από τις ταφές χρονολογούνται στην περίοδο από τον 2ο-4ο αιώνα μ.Χ.

Τοποθεσία: ανάμεσα σε δύο κόσμους
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του μνημείου είναι η θέση του. Βρίσκεται ακριβώς δίπλα στον παραλιακό πεζόδρομο του Πρωταρά, σε απόσταση αναπνοής από μια από τις πιο δημοφιλείς παραλίες της Κύπρου.

Αυτό δημιουργεί μια έντονη αντίθεση:

• από τη μία, η ζωντανή τουριστική περιοχή
• από την άλλη, ένα σιωπηλό αρχαίο μνημείο ηλικίας άνω των 2.000 ετών

Η πρόσβαση είναι πολύ εύκολη μέσω του παραλιακού πεζόδρομου που συνδέει τον Πρωταρά με την παραλία Fig Tree Bay.

Ο επισκέπτης συχνά συναντά τον τάφο τυχαία, κατά τη διάρκεια μιας βόλτας δίπλα στη θάλασσα. Παρότι δεν πρόκειται για μεγάλο αξιοθέατο, η αξία του βρίσκεται στην ιστορική του σημασία και στην ιδιαίτερη του θέση μέσα στο σύγχρονο τοπίο.