Η ηρωική δράση των παλικαριών της ΕΟΚΑ, οι ιστορίες αυτοθυσίας και αγάπης προς την πατρίδα

«Εκατασκοτώσαν με, αλλά τους συγχώρεσα»

Η ηρωική δράση των παλικαριών της ΕΟΚΑ, οι ιστορίες αυτοθυσίας και αγάπης προς την πατρίδα, συνεχίζουν να εμπνέουν. Έχουν περάσει ήδη 67 χρόνια από την έναρξη του Αγώνα, με τους πλείστους αγωνιστές που συμμετείχαν να έχουν αποβιώσει και τις μαρτυρίες τους να μπορούν να «ακουστούν» πλέον μέσα από αφιερώματα και βιβλία. 

Όσοι βρίσκονται εν ζωή, ωστόσο, συνεχίζουν να φωτίζουν πτυχές της δράσης της ΕΟΚΑ, συμβάλλοντας στην καταγραφή της ιστορίας της. Ένας από αυτούς, είναι ο 93 χρόνων πλέον Ανδρέας Ττοφιάς, ο οποίος είχε σημαντικό ρόλο στον Αγώνα. Ο πρώην Δήμαρχος Λύσης, αφηγήθηκε στον «Φ» την ιστορία της στρατολόγησής του στον Απελευθερωτικό Αγώνα, τη δράση του ίδιου και της συζύγου του που προμήθευσαν την Αμμόχωστο και άλλα 27 χωριά με πυρομαχικά, καθώς και τη φρικτή περίοδο φυλάκισης και βασανισμού του από τους Άγγλους και ακολούθως από την ΕΟΚΑ Β΄. 

«Ήμουν κτίστης στη Λευκωσία και οργανώθηκα στην ΣΕΚ. Το 1953 όταν ξεκίνησε η δημιουργία των Βάσεων Δεκέλειας, ιδρύσαμε τη ΣΕΚ στη Λύση. Εργαζόμουν ως κτίστης στη Δεκέλεια, μέχρι το 1955 που ξεκίνησε ο αγώνας της ΕΟΚΑ. Ο Κυριάκος Μάτσης ήταν τότε γεωπόνος στα Κούκλια Αμμοχώστου, ερχόταν στη Λύση και μας μίλησε για την ΕΟΚΑ. Ο Γρηγόρης Αυξεντίου, που ήταν πρώτος εξάδελφος της γυναίκας μου, δεν μας μίλησε ποτέ για την ΕΟΚΑ, αν και ήταν ο οδηγός μας προς τη Δεκέλεια. Ίδρυσε ομάδες στην Ξυλοφάγου, το Λιοπέτρι, την Αυγόρου και την Αμμόχωστο, όχι όμως στη Λύση, προφανώς για να μην φανερωθεί ο ρόλος του. 

Τρεις ημέρες μετά την έναρξη του αγώνα, μου ζήτησε ο Μάτσης να ιδρύσω την πρώτη ομάδα στη Λύση. Η πρώτη ομάδα ήταν πέντε άτομα και δεν ήξερε κανένας ποιοι είμαστε. Τις πρώτες ημέρες, έραψε η γυναίκα μου κουκούλες και περιμέναμε οδηγίες. Στην αρχή, διανέμαμε φυλλάδια και μετά όταν θεσπίστηκε ο νόμος για προσωποκράτηση χωρίς δίκη, συμμετείχαμε σε διαδήλωση στη Λευκωσία. Ήταν λάθος μας που πήγαμε, επειδή μας φωτογράφησαν οι Εγγλέζοι. Μετά σε μια εκδήλωση του νοσοκομείου στη Λύση τον Σεπτέμβρη του 1955, ήρθε ο έπαρχος Αμμοχώστου που ήταν Άγγλος. Αποφασίσαμε να ματαιώσουμε την εκδήλωση, επειδή εν τω μεταξύ βγήκε καταζητούμενος ο Αυξεντίου. Κανονίσαμε να κόψουμε το ρεύμα και να ρίξουμε δακρυγόνα στην πίστα. Έκοψαν το ρεύμα αλλά είχε ηλεκτρογεννήτρια και επανήλθε, όμως όταν ρίξαμε τα δακρυγόνα έφυγε ο κόσμος».

Το κρησφύγετο και η κατασκευή χειροβομβίδων

Ακολούθως η ομάδα ενώθηκε και με άλλη στη Λύση, με τον Ανδρέα Ττοφιά να γίνεται γενικός υπεύθυνος και να αναλαμβάνει πιο ενεργό δράση.  

«Στις 8 Μαρτίου το 1956 ήρθε στο σπίτι μου ο Μιχαλάκης Ρωσσίδης, που δραπέτευσε μαζί με τον Πολύκαρπο Γιωρκάτζη από τα κρατητήρια Κοκκινοτριμιθιάς. Ξεκινήσαμε να κάνουμε κρησφύγετο στο σπίτι μου. Πρώτα κάναμε ένα που χωρούσε δύο άτομα μέσα στο σπίτι και μετά κάναμε άλλο μεγάλο στην αυλή. Έβγαζαν νάρκες από τη θάλασσα και τις έφερναν στο κρησφύγετο, ετρίφαμεν τες με τυροτρίφτη και κάναμε χειροβομβίδες. Μας έμαθε να τις φτιάχνουμε ο ήρωας Στυλιανός Λένας, που ήταν στη Λύση για κάποιο διάστημα. Εφοδιάζαμε την Αμμόχωστο και 27 χωριά. Έρχονταν πέντε άτομα, μεταξύ τους οι ήρωες Πάτροκλος Κόκκινος και Σιάλος Καΐλης και κάθε βράδυ κάναμε χειροβομβίδες. Βοηθούσε και η γυναίκα μου, Αντωνία Ττοφιά. Ο Ρωσσίδης, τον οποίο φιλοξενούσαμε στο κρησφύγετο, έγινε ο τομεάρχης μας».

Η τραγική ιστορία του Ronald Shieldon 

Από το σπίτι του Ανδρέα και της Αντωνίας Ττοφιά πέρασαν πολλοί ήρωες, όπως ο Φώτης Πίττας, ο Χρήστος Σαμάρας και ο Ανδρέας Κάρυος, οι οποίοι μετέφεραν χειροβομβίδες στις κοινότητές τους. Πέρασε, ωστόσο και ο Ιρλανδός Ronald Shieldon (Ρόνι) τη συγκλονιστική ιστορία του οποίου έφερε πριν από λίγα χρόνια, ο δημοσιογράφος – ερευνητής, Παναγιώτης Παπαδημήτρης. 

«Ο Ρόνι ήταν στρατιώτης των Εγγλέζων και όταν η οργάνωση σκότωσε κατά λάθος μια Αγγλίδα, έκαναν κέρφιου στην Αμμόχωστο. Ο Ρόνι ήταν υπεύθυνος σε μια γειτονιά και μια κοπέλα, η Αγνή, τους έδινε νερό και έτσι γνωρίστηκαν. Σε κάποια στιγμή συνελήφθη από τους Άγγλους, επειδή χόρευε μαζί με άλλους σε ένα καμπαρέ. Κατάφερε ν’ αποδράσει, πήγε στο σπίτι της Αγνής και της είπε πως ήθελε να παραδοθεί στην ΕΟΚΑ. Όταν παραδόθηκε τον έφεραν σπίτι μου και έκαμνε και αυτός μαζί μας χειροβομβίδες. Είχαμε πάρα πολύ καλές σχέσεις. 

Έμεινε μέχρι τις 10 Μαΐου που κρέμασαν τον Μιχαλάκη Καραολή. Η ΕΟΚΑ έκανε ένα φυλλάδιο και ενημέρωσε πως κρατά τον Ρόνι, δεν ήξεραν πως μας βοηθούσε. Θα τον φυγάδευαν στην Ιταλία που ήταν η μάνα του. Όταν βγήκε η απόφαση για να κρεμαστεί ο Καραολής, αποφασίστηκε να εκτελεστεί από την ΕΟΚΑ ο Ρόνι και μετακινήθηκε στο Πραστειό, την ημέρα που ήταν η εκτέλεση του Καραολή. Όταν εκτελέστηκε ο Καραολής, αν και αρχικά είχε αποφασιστεί να μην εκτελεστεί, τελικά, δυστυχώς, εκτελέστηκε στις 11 Μαΐου».

Η σύλληψη και τα βασανιστήρια

Στις 10 Αυγούστου του 1956, ο Ανδρέας Ττοφιάς συνελήφθη από τους Άγγλους και βασανίστηκε βίαια προκειμένου να προδώσει άλλους αγωνιστές. Παρά τα βασανιστήρια δεν έσπασε. 

«Ήρθαν σπίτι μου και με συνέλαβαν. Τότε ήταν έγκυος τριών μηνών η γυναίκα μου. Για 14 ημέρες είχα υποστεί τα πάνδεινα στην Αμμόχωστο. Είχαν έναν προβολέα στα μάτια μου και δύο βασανιστές αριστερά και δεξιά. Αν έκλεινα τα μάτια μου, εδίναν μου ππουνιά. Εγίνουμουν ολόμαυρος. Άλλες φορές με είχαν τίτσιρο σ’ ένα κρεβάτι με δεμένα τα χέρια και τα πόδια και εγύρναν μου 4 μπουκάλες νερό μες το στόμα. Μετά επατούσαν με, μες την κοιλιά και έφευγε το νερό και πάλε από την αρχή και μετά ξύλο. Εγώ έλεγα τους ότι δεν ήξερα κανένα, αλλά δεν με άφηναν. Έκαμνα προσευχές στο Θεό να με βοηθήσει. Έλεγα “βοήθα με Παναγία μου να κρατήσω”. Μέχρι σήμερα βλέπω σκηνές εκείνης της εποχής και τωρά που μιλώ, μπορεί πόψε να έρθουν στον ύπνο μου. 

Τον Σεπτέμβρη μας πήραν στα κρατητήρια Κοκκινοτριμιθάς. Εν μας εδέρναν, αλλά κάθε μέρα ήταν μια απομόνωση, αφάνταστα σκληρή. Κάθε οκτώ μέρες δικαιούνταν να μας δουν τρία άτομα για 15 λεπτά. Η γυναίκα μου ήταν έγκυος, ήταν δύσκολοι καιροί αλλά επεράσαμεν. Μέσα στα κρατητήρια σπούδασα με αλληλογραφία και πήρα δίπλωμα αρχιτεκτονικού σχεδίου. Αποφυλακίστηκα στις 22 του Δεκέμβρη το 1959, έμεινα μέσα 30 μήνες. Η κόρη μου ήταν δύο χρονών τότε και δεν με αναγνώρισε, έκλαιγε και δεν με ήθελε». 

Όταν τέλειωσε ο Αγώνας ,ο Ανδρέας Ττοφιάς, έγινε Γενικός Γραμματέας της ΣΕΚ για τους οικοδόμους και ακολούθως εργολάβος οικοδομών. Κατά το πραξικόπημα το 1974, συνελήφθη από την ΕΟΚΑ Β΄. «Με συνέλαβε η ΕΟΚΑ Β΄ και με κακοποίησε, επειδή ήμουν Μακαριακός και διαφωνούσα μαζί τους. Είχαν με υπό κράτηση και εκατασκοτώσαν με, αλλά εσυγχώρεσα», αρκέστηκε να πει καταλήγοντας. 

Ο Ανδρέας Ττοφιάς, δεν σταμάτησε ποτέ να έχει προσφορά στα κοινά. Ήταν ο πρώτος Δήμαρχος Λύσης, στην προσφυγιά, θέση στην οποία υπηρέτησε για δύο δεκαετίες, αναλαμβάνοντας το καθήκον να ενώσει τους Λυσιώτες, που διασκορπίστηκαν σε όλα τα μέρη της Κύπρου.

Για την προσφορά του στον αγώνα της ΕΟΚΑ έχει τιμηθεί πολλές φορές. Τον περασμένο Απρίλιο ανακηρύχθηκε σε επίτιμο Δημότη του Δήμου Κιλκίς, σε ειδική τελετή που πραγματοποιήθηκε στοΝ χώρο του Ιστορικού Μουσείου – Φυλακίου «Γρηγόρης Αυξεντίου» στον Ακρίτα.

Πηγη:Φilenews