Το ταξίδι στη Βηθλεέμ

Η εικόνα της γεννήσεως του θείου βρέφους στις εκκλησίες της Κύπρου

Πίσω στο χρόνο…Εκεί που τα λιόδεντρα ζουν και υπάρχουν πριν από τη Γέννηση Του Μεσσία, εκεί που περήφανα  τον περίμεναν να έρθει, να περάσει δίπλα τους Μεγάλος πια μαζί με τους μαθητές Του, κι έπειτα να υποκλιθούν αποκτώντας τον τίτλο  της αιώνιας ελπίδας και ειρήνης! 
Καθώς το αεροπλάνο προσγειώνεται στο Τελ-Αβίβ μια γλυκιά ανυπομονησία ταράζει την ψυχή. Τα βήματα βιάζονται να βρεθούν στα μέρη τα δικά Του. Να ζήσουν λίγο από κοντά την προσμονή της Γεννήσεως του Θεανθρώπου που άλλαξε τον κόσμο. 
Με κοσμοπολίτικη διάθεση το Τελ-Αβίβ μας υποδέχεται και μας ανοίγει διάπλατα το δρόμο για ένα μεθυστικό ταξίδι στην αρχαιότητα και ένα επικίνδυνα μποέμικο σεργιάνι στην καθημερινότητα του. Η Πρώην πρωτεύουσα του Ισραήλ, βρίσκεται στα νότια της Μεσογείου. Ο ανοιξιάτικος λόφος, το όνομα που αποδίδεται στην πόλη από τους ντόπιους ενώθηκε με την πόλη που έφτιαξαν οι Βεδουίνοι πάνω στο λόφο την ξακουστή Γιάφφα, η οποία στην αρχαιότητα ονομαζόταν Ιόππη. Πληθυσμιακά ασφυκτιά, ωστόσο από τη μια η απλωσιά της τεράστιας ακτογραμμής της Μεσογείου που γλύφει τα παράλια του Τελ-Αβίβ, και από την άλλη σε απόσταση μιας ώρας να αποκαλύπτεται το κέντρο του Χριστιανισμού, η Αγία Γη οδηγούν σε πρωτοφανή μηνύματα τον επισκέπτη.

Η ονομασία Λευκή Πόλη που δόθηκε στο Τελ-Αβίβ είναι λόγω της αρχιτεκτονικής των κτιρίων του που αν και παραμελημένα τα τελευταία χρόνια, ανακηρύχθηκαν ως μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς της Unesco 
Βρισκόμαστε στη γενέτειρα Του Ιησού Χριστού τη Βηθλεέμ. Νοερά σα να είμαστε εκεί θα γυρίσουμε στα Ιερά μέρη ανυπομονώντας όπως και τότε Τη Γέννηση Του! Ξεκινώντας από το χωριό των ποιμένων. Το φωτεινό Άστρο οδήγησε τους Μάγους στο σπήλαιο Της Γεννήσεως ωστόσο οδήγησε  και τους ποιμένες που βοσκούσαν τα πρόβατα τους αμέριμνα, όταν Άγγελος Κυρίου εμφανίστηκε και τους ανήγγειλε το χαρμόσυνο γεγονός. Στα Αραβικά ονομάζεται Beit Sahour. Το μικρό χωριό που ζούσαν οι ποιμένες βρίσκεται 2χλμ. ανατολικά της Βηθλεέμ. Το χωριό αποτελεί πλέον κωμόπολη που αριθμεί τους 12.500 κατοίκους. Οι κάτοικοι είναι στην πλειονότητα τους χριστιανοί αλλά και μουσουλμάνοι. Στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται ως ο τόπος όπου κατέφυγε η Ναομί μαζί με τη Ρούθ ξεκινώντας μια νέα ζωή. Εκεί τη Ρούθ  παντρεύτηκε ο πλούσιος γαιοκτήμονας της περιοχής ο Βοώζ πρόγονος του Δαβίδ. Η εκκλησία τιμά και τους δύο την Κυριακή των Προπατόρων πριν  τα Χριστούγεννα. Στην ίδια τοποθεσία, μια άλλη εποχή, έφτασε και ο Πατριάρχης Ιακώβ με τα δώδεκα παιδιά του που αποτέλεσαν τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ. Από το χωρίον των ποιμένων πέρασε και ο προφήτης Σαμουήλ ο οποίος χρίστηκε Βασιλεύς της Βηθλεέμ οριοθετώντας το θεσμό της Α’ Βασιλείας σύμφωνα με τις εντολές Του Θεού και χωρίζοντας το ηγετικό από το προφητικό αξίωμα. Ο προφήτης Σαμουήλ έζησε 1035 χρόνια πριν από τη Γέννηση Του Ιησού.  

Στον τόπο αυτό κτίστηκε ο Ιερός Ναός των Ποιμένων. Οι ταπεινοί βοσκοί εξέφρασαν την επιθυμία τους να ταφούν στην σπηλιά, στο σημείο δηλαδή που τους παρουσιάστηκε Άγγελος Κυρίου. Η ιστορία ανέγερσης του Ιερού Ναού ξεκινά τον 4οαιμ.χ., όταν επισκέφτηκε την Αγία Γη η Αγία Ελένη. Στην εύφορη κοιλάδα των ποιμένων ανακαλύφθηκε το σπήλαιο και εκεί κτίστηκε τότε μικρό εκκλησάκι. Μετέπειτα ο Ιουστινιανός έκτισε μοναστήρι. Στην πορεία των αιώνων αναφέρεται η καταστροφή της Μονής αρκετές φορές, από επιδρομείς που καταστρέφουν τα πάντα στο πέρασμα τους. Πέρσες, Σταυροφόροι, Σαρακηνοί, Τούρκοι κατάφεραν να ερημώσει ο τόπος για περισσότερο από 700 χρόνια. 
Το 1932 ένας γέροντας μοναχός ο Σεραφείμ, που διακονούσε στη Μονή του Αγίου Σάββα, θέλησε όταν έμαθε την ιστορία των ποιμένων να προσπαθήσει να οικοδομήσει εκ νέου το ερειπωμένο εκκλησάκι. Το 1971 επίσημα δόθηκε η άδεια από το Πατριαρχείο να κτιστεί μεγαλοπρεπής ναός. Το έργο των αρχαιολόγων απέδωσε καρπούς, φέρνοντας στο φως σπουδαία ψηφιδωτά, αρχαία ευρήματα καθώς και την Αγία Τράπεζα. Η Μονή είναι Μετόχι της Λαύρας Του Αγίου Σάββα. Ο Ναός που εγκαινιάστηκε το 1989 είναι τρισυπόστατος και αφιερωμένος στη Σύναξη Της Υπεραγίας Θεοτόκου, στον Άγιο Παντελεήμονα και στους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ. Σε κοντινό κτίριο δίπλα στο Ναό λειτουργεί η Πατριαρχική σχολή των ποιμένων στην οποία ο αριθμός των παιδιών φτάνει τα 600. Στη σχολή λειτουργούν όλες οι βαθμίδες της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Τα μαθήματα γίνονται στην μητρική τους γλώσσα που είναι η  Αραβική, ωστόσο τα παιδιά διδάσκονται το μάθημα των Θρησκευτικών και της Ελληνικής γλώσσας. 

Το ταξίδι στην Αγία Γη περιλαμβάνει τις πόλεις Βηθλεέμ όπου γεννήθηκε ο Χριστός, τις πόλεις Ναζαρέτ και τη Γαλιλαία όπου κήρυξε το λόγο Του Θεού και τα Ιεροσόλυμα όπου ο Κύριος σταυρώθηκε και αναστήθηκε! Τα μέρη όπου βάδισε ο Χριστός από αρχαιοτάτων χρόνων είναι ο τόπος όπου συνυπάρχουν τρεις μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες ο Ιουδαϊσμός, ο Χριστιανισμός και το Ισλάμ σύμφωνα με τις οποίες άλλες φορές οι πιστοί βαδίζουν ειρηνικά και άλλες φορές με πολεμικό χαρακτήρα. Στην Χριστιανική κοινότητα δεν έλειψαν και οι εσωτερικές συγκρούσεις για την Αγία Γη, όπως όταν κατά την περίοδο των Σταυροφοριών δόθηκε στο τάγμα των Φραγκισκανών η ανάθεση της ευθύνης για την προστασία της Αγίας Γης, ενώ κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου  αποτέλεσε θέμα οικονομικών συμφερόντων και διαπραγματεύσεων από τις Γαλλικές αρχές προς τον Σουλτάνο τους Φραγκισκανούς και το μεγάλο Βεζύρη.

Ένας εύφορος λόφος 2.600 πόδια πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας φιλοξενεί τη Βηθλεέμ. Στην αρχαιότητα ονομαζόταν Ευφραδά ενώ άλλη ερμηνεία δίνεται από τους Εβραίους που την θεωρούν οίκο του άρτου ενώ οι Άραβες οίκο του κρέατος. Ο πληθυσμός της ανέρχεται στους 30.000 κατοίκους με πολλούς από αυτούς να ασχολούνται με είδη γεωργίας και κτηνοτροφίας αλλά και επεξεργασία του σφενταμιού και ελιάς, που προορίζονται για την τουριστική αγορά.  

Στην ανατολική πλευρά της Βηθλεέμ ανακαλύφθηκε από τους Ισαπόστολους Κωνσταντίνο και Ελένη το 333μ.χ το Ιερό σπήλαιο της Γεννήσεως Του Θεανθρώπου. Συγκεκριμένα το σπήλαιο βρίσκεται κάτω από τον αρχαίο ναό του Αδριανού. Έχει ανακηρυχθεί μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Unesco και αποτελεί το πρώιμο λατρευτικό και προσκυνηματικό κέντρο του Χριστιανισμού. Μολονότι ο αρχαίος ναός ανεσκάφη πλήρως το σπήλαιο παρέμεινε ακέραιο και ο Άγιος Κωνσταντίνος έκτισε το μεγαλοπρεπή Ναό που τον διακόσμησε με τοιχογραφίες, μωσαϊκά, μάρμαρα, χρυσό και ασήμι στο εσωτερικό του προς τιμήν της μητέρας Του. Το 529μ.χ. ο Ναός συλήθηκε και κάηκε από τους Σαμαρείτες ιδιαίτερα στο εσωτερικό του Ναού οι ζημιές υπήρξαν ανεπανόρθωτες. Επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού ο Ναός ανοικοδομήθηκε και σήμερα βλέπουμε την εξωτερική κτήση του Ναού να είναι η ίδια που έφτιαξε ο αυτοκράτορας εκείνη την εποχή, παρότι το 614μ.χ. οι Πέρσες κατέστρεψαν τα πάντα στο πέρασμα τους. Λέγεται πως ο Ναός Της Γεννήσεως ήταν ο μοναδικός που δεν καταστράφηκε λόγω ενός ψηφιδωτού που παρίστανε τους Μάγους που προσκυνούσαν το Θείο βρέφος γεγονός που ανάγκασε τους Πέρσες να υποχωρήσουν. Μερικούς αιώνες αργότερα κατά την εποχή των Σταυροφοριών η εκκλησία ανακαινίστηκε και επισκευάστηκε το μαρμάρινο δάπεδο, η ξύλινη οροφή και οι τοίχοι καθώς και το πάνω μέρος του κύριου Ναού που διακοσμήθηκε με υπέροχα μωσαϊκά.  Ευρήματα της πρώτης καταστροφής του Ναού μαρτυρούν τα τελευταία χρόνια τα μωσαϊκά  που βρέθηκαν σκεπασμένα με στάχτες και καμένα κεραμίδια όπως και το 1936 που ανακαλύφθηκαν μωσαϊκά του 4ουαι. καλυμμένα με ξύλο. 
Ένα μεγάλο τμήμα του σπηλαίου είναι σκαλισμένο στο βράχο ενώ το υπόλοιπο είναι κτισμένο. Ο Ναός αποτελείται από το σημείο όπου γεννήθηκε ο Χριστός να ομοιάζει με κόγχη σε μορφή αψίδας, ενώ κάτω από την Αγία Τράπεζα υπάρχει ένα αργυρό αστέρι, στο οποίο αναγράφεται με λατινική γραφή η φράση: 
« Ενταύθα εκ Παρθένου Μαρίας εγεννήθη  ο Ιησούς Χριστός». Στην Αγία Τράπεζα τελείται η θεία λειτουργία των Ορθόδοξων Χριστιανών. Ο χώρος φωτίζεται από 48 κανδήλια, ενώ στα δεξιά του βρίσκεται η φάτνη, όπου σήμερα ανήκει στους Ρωμαιοκαθολικούς. Από κάτω από το Άγιο Σπήλαιο μέσω μιας μικρής εισόδου φυλάσσονται τα λείψανα των πρώτων μαρτύρων, των Σφαγιασθέντων Νηπίων από τον Ηρώδη.

Η εξωτερική όψη της Βασιλικής Της Γεννήσεως Του Κυρίου θυμίζει Μεσαιωνικό φρούριο. Ο αυλόγυρος του Ναού περιστοιχίζεται από τα τείχη τριών μοναστηριών. Ο Ιερός Ναός έχει σχήμα Σταυρού, με 170μ. μήκος και 80μ. πλάτος και χωρίζεται σε πέντε διαζώματα κατασκευασμένα από κόκκινη εγχώρια πέτρα στις τέσσερις πλευρές των κιόνων του. 
Παραμένοντας στην ανατολική πλευρά της Βηθλεέμ σε ένα ακόμη θρησκευτικό προορισμό που βρίσκεται στην είσοδο της ερήμου, συναντάμε την Ιερά Μονή Αββά Θεοδοσίου του Κοινοβιάρχου. Ο Αββάς Θεοδόσιος έκτισε τη Μονή τον 5οαιμ.χ στη θέση αρχαίου κοινοβίου. Στον ίδιο χώρο της Μονής βρίσκεται το σπήλαιο που φιλοξένησε τους  Τρεις Μάγους καθώς και ο τάφος του πατριάρχη Ιεροσολύμων Σωφρόνιος. 
Ιερά μνημεία της Χριστιανικής πίστης πλαισιώνουν ολάκερη την περιοχή των Αγίων Τόπων δίνοντας στον επισκέπτη ανάμεικτα συναισθήματα ενώ καθιστούν τον Ιερό προορισμό ταξίδι ζωής! 
Σπουδαίοι αγιογράφοι έχουν αποτυπώσει τη νύχτα της ειρήνης, τότε στην έρημη γωνιά της γης, τη Βηθλεέμ με μοναδικό τρόπο. Το μήνυμα των Χριστουγέννων  δόθηκε ζωγραφισμένο περίτεχνα απάνω σε λαμπρές φορητές εικόνες, χειρόγραφα, τοιχογραφίες, ψηφιδωτά. 

Μια πολύ σπάνια εικόνα που απεικονίζει τη Γέννηση Του Χριστού φυλάσσεται στην Παναγία του Άρακα. Η εκκλησία έχει ανακηρυχτεί μαζί με άλλες  εννέα βυζαντινές εκκλησίες της Κύπρου ως μνημεία Πολιτιστικής κληρονομιάς της Unesco. Βρίσκεται ανάμεσα στα χωριά Λαγουδερά και Σαράντι που υπάγονται στο νομό Λευκωσίας. Το καθολικό της Μονής χρονολογείται από τον 12οαιμ.χ. και στο εσωτερικό της οι τοιχογραφίες μετρούν τέσσερις διαφορετικές εποχές, ωστόσο η εικόνα Της Γέννησης είναι σπάνια γιατί σε αυτή απεικονίζεται ο Ποιμενικός Σάκκος αφημένος στη ράβδο του βοσκού που βρίσκεται κάτω στο έδαφος και όχι στον ώμο του, τη στιγμή που ο βοσκός  με  έκπληξη αντικρίζει τον Άγγελο. 
Στον Ιερό Ναό Των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου που βρίσκεται στο Πέρα Χωριό και Νήσο και είναι κτισμένος τον 12αι. η εικόνα Της Γέννησης παρουσιάζει τον ποιμενικό Σάκκο κρεμασμένο σε κλαδί δέντρου. Ανάλογα  παρόμοια εικόνα  απεικονίζεται σε ψηφιδωτό που βρίσκεται στο Μονρεάλε της Σικελίας.  

Στον Άγιο Νικόλαο Στέγης, που βρίσκεται 2χλμ. απόσταση από το χωριό Κακοπετριά και αποτελεί Μνημείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Unesco, σε εικονογραφία του 14ουαι. απεικονίζεται η Γέννηση Του Θεανθρώπου με έναν από τους Μάγους να φαίνεται ότι έχει μογγολικά χαρακτηριστικά. Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι η ίδια ζωγραφική απεικόνιση είχε παρατηρηθεί και σε εικονογραφίες του 13ουαι. και συσχετίζουν το γεγονός με την κατάληψη της πόλης της Δαμασκού από τους Μογγόλους καθώς και της συνεργασίας που είχαν με την Κύπρο. Στον ίδιο Ναό μια ακόμη αξιόλογη εικονογραφία παρουσιάζει τη φάτνη ως σαρκοφάγο.

Στην εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά, στις τοιχογραφίες της Γεννήσεως αναγράφονται και τα ονόματα των Μάγων. Ακόμη σώζεται μια αξιόλογη τοιχογραφία που απεικονίζει το νεογέννητο βρέφος στην αγκαλιά Της Πλατυτέρας των Ουρανών να τον θηλάζει. Ο Ναός αποτελεί Μνημείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Unesco και κτίστηκε το 1472. Στον ίδιο Ναό σε εικονογραφία του 15ου απεικονίζεται το βρέφος έξω από το λουτρό, όπως αναφέρει και ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης η Θεοτόκος δε γέννησε με πόνους άρα η χρήση του λουτρού δε χρειάζεται αφού το Θείο βρέφος ήταν καθαρό από την ακαθαρσία.
Όταν η Κύπρος βρέθηκε υποταγμένη στον Οθωμανικό ζυγό το 1571, οι ζωγράφοι της Νήσου ακολούθησαν τη ζωγραφική τέχνη με επιρροές από την Τουρκοκρατημένη Ελλάδα και κυρίως της Ηπειρωτικής Ελλάδας. Ανάλογη τοιχογραφία σώζεται στον Ιερό Ναό Του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στη Λευκωσία. 
Με τα μάτια της ψυχής ταξιδέψαμε, νοιώσαμε τη λαχτάρα να ήμασταν εκεί στην γλυκιά βραδιά την ώρα που γεννιόταν ο Μεσσίας, υμνολογώντας τη Γέννηση Του Θείου Βρέφους παρακαλώντας Τον και πάλι για την αγάπη Του!
“Η Γέννησίς σου, Χριστέ ο Θεός, ανέτειλε το κόσμω το φως το της Γνώσεως. Σε προσκυνείν, τον Ήλιον της Δικαιοσύνης και Σε γιγνώσκειν εξ ύψους Ανατολήν…”.