Πλημμύρες, αιτίες συνέπειες και τρόποι αντιμετώπισης τους.

Σημαντικές πληροφορίες και εισηγήσεις

Με βάση τη νομοθεσία ο όρος «πλημμύρα» αναφέρεται στην προσωρινή κάλυψη από νερό εδάφους, το οποίο, κάτω από φυσιολογικές συνθήκες δεν καλύπτεται από νερό και συμπεριλαμβάνει πλημμύρες από ποτάμια και χείμαρρους καθώς και πλημμύρες από τη θάλασσα. O "κίνδυνος πλημμύρας" εκφράζεται από το συνδυασμό της πιθανότητας της πλημμύρας και των πιθανών αρνητικών συνεπειών της. H κύρια αιτία πλημμυρισμού είναι οι ακραίες έντονες βροχοπτώσεις οι οποίες ως φυσικά φαινόμενα δεν μπορούν να προβλεφθούν. Για αυτό το λόγο η μόνη μας προστασία από τις αρνητικές συνέπειες των πλημμυρών είναι η πρόληψη και η ετοιμότητα αντιμετώπισης τους μέσω σωστής διαχείρισης του κινδύνου.

Η Κυπριακή Δημοκρατία ως Κράτος Μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 2007 μετέφερε τις πρόνοιες της Οδηγίας 2007/60/ΕΚ στο Κυπριακό δίκαιο με τους εναρμονιστικούς περί Αξιολόγησης, Διαχείρισης και Αντιμετώπισης των Κινδύνων Πλημμύρας Νόμους. Η εναρμονιστική νομοθεσία, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Ιούλιο του 2010, καθορίζει ως “Αρμόδια Αρχή” για την εφαρμογή της το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων και ως “Συντονιστική Αρχή” με αρμοδιότητα την παρακολούθηση της εφαρμογής των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας το Υπουργείο Εσωτερικών.

Οι πρόσφατες πλημμύρες που έπληξαν το κέντρο της Λεμεσού, ανησύχησαν και προβλημάτισαν πολλούς κατοίκους της πόλης. Η Cyprus Alive μίλησε με λειτουργό του Τμήματος Αναπτύξεων Υδάτων, με λειτουργό του ΣΑΛΑ, αλλά και με γνωστούς Λεμεσιανούς, οι οποίοι μας έδωσαν πολύ καλές εισηγήσεις τις οποίες και μεταφέρουμε για περαιτέρω προβληματισμό και δράση. 

Συμφώνα με το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, οι περιοχές δυνητικού σοβαρού κινδύνου πλημμύρας, (όπως καθορίζονται από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων), και που αφορούν την πόλη της Λεμεσού είναι οι ακόλουθες:

Όνομα ποταμού: Ποταµός της Γερµασόγειας
Περιοχή: Γερµασόγεια 
Μήκος: 6,1Km 
Τύπος πλημμύρας: Ταχυπλημμύρα.
Το τµήµα του ποταµού Γερµασόγειας κατάντι του οµώνυµου φράγµατος (13,6 εκ.κυβ. µ) δέχεται ροές από υπερχειλίσεις και εισροές από µικρούς παραποτάµους και τοπική βροχόπτωση. Κατά την πορεία του προς τη θάλασσα 6 Κm βρίσκεται σε ζώνη προστασίας ∆α2 µέσου πλάτους 375 m µέχρι 800 m από την παραλία που βρίσκεται η Τουριστική, Οικιστική και Ζώνη Εµπορικών και άλλων λειτουργιών. Ο υδροφορέας που βρίσκεται στην πληµµυρική περιοχή του ποταµού εµπλουτίζεται τεχνητά µε αποδεσµεύσεις από το φράγµα και το Νότιο Αγωγό και το νερό χρησιµοποιείται για υδρευτικούς σκοπούς για την περιοχή Γερµασόγειας - Αµαθούντας και τη Λεµεσό. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξηµένη αστικοποίηση της περιοχής του ποταµού και πιέσεις για δηµόσιες χρήσεις εκτάσεων εντός της Ζώνης Προστασίας (π.χ γήπεδα, χώροι στάθµευσης κ.τ.λ). Το φράγµα επενεργεί σαν ανασταλτικός παράγοντας πληµµυρών, αλλά δεν παύει να υπάρχει ο σοβαρός κίνδυνος πληµµυρών σε περιόδους που το φράγµα είναι πλήρες ή σχεδόν πλήρες.

Όνομα ποταμού: Βαθιάς και Παραπόταµος Βαθιά
Περιοχή: Μέσα Γειτονιά, Αγ. Αθανάσιος και Ανατολική περιοχή Λεµεσού
Μήκος: 11,8 Km 
Τύπος πλημμύρας: Ταχυπλημμύρα σε συνδυασµό µε Αστική πλημμύρα. 
Ο ποταµός Βαθιάς πηγάζει από τους λόφους της περιοχής Φασούλας και Σπιτάλι Λεµεσού περίπου 8-10 km από το κέντρο της πόλης Λεµεσού. Σε σηµείο 450 m ανάντι του αυτοκινητόδροµού Λεµεσού-Πάφου ο ποταµός διαχωρίζεται σε 2 τµήµατα που εισέρχονται στην αστική περιοχή Λεµεσού και καταλήγουν στη θάλασσα. Το δυτικό τµήµα του ποταµού Βαθειά δεν φαίνεται να διαθέτει κοίτη. Το µεγαλύτερο του µέρος έχει καλυφθεί µε κτίρια και κατοικίες. Παραµένει η περιοχή να βρίσκεται σε τοπογραφικό χαµηλό και να συγκεντρώνει ροή όµβριων νερών. Από του σηµείου 500 κατάντι του πρώην Αθηναϊδίου Γυµνασίου η κοίτη ενώνεται µε την παλιά κοίτη του ποταµού Γαρύλλη και καταλήγει στη θάλασσα παρά το παλαιό λιµάνι.Το ανατολικό τµήµα του ποταµού ακολουθεί πορεία σε λιγότερο αναπτυγµένη οικιστική περιοχή, µέχρι τη Λεωφόρο Μακεδονίας. Στα 650 m κατάντι του σηµείου αυτού ενώνεται µε παραπόταµο που πηγάζει από την περιοχή Αγ. Αθανασίου και µαζί ακολουθούν πορεία παράλληλη µε την οδό Γρίβα ∆ιγενή εκβάλλοντας στη θάλασσα παρά το ξενοδοχείο 'Holiday Inn'. Η κοίτη σε όλο το µήκος της δεν καλύπτεται από Ζώνη Προστασίας. ∆ιέρχεται µέσα από Οικιστικές, Εµποροβιοµηχανικές και Τουριστικές περιοχές. Παρά την ύπαρξη υδραυλικών έργων κατά τόπους, ταχυπληµµύρες µεγάλης ροής µε επαναφορά πάνω από 20 χρόνια προκαλούν προβλήµατα και ελλοχεύουν κινδύνους. Οι ροές του ποταµού αυτού αυξήθηκαν και αναµένονται να αυξηθούν ακόµη περισσότερο µε τη συνεχή αστικοποίηση και νέων περιοχών. Τα συνήθη έργα για αποχέτευση αστικών όµβριων δεν καλύπτουν ταχυπληµµύρες του µεγέθους που παρουσιάζονται από τον ποταµό αυτό. Είναι πολύ πιθανό και λογικό το αποχετευτικό σχέδιο των περιοχών από τις οποίες διέρχεται ο ποταµός αυτός να τον ενσωµατώνει σαν φυσικό αποδέκτη.

Όνομα ποταμού: Νέα και παλιά κοίτη ποταµού Γαρύλλη
Περιοχή: Πολεµίδια, Λεµεσός (4 Αγ. Αντώνιος και Καρνάγιο)
Μήκος: 10 Km 
Τύπος πλημμύρας: Ταχυπλημμύρα σε συνδυασµό µε Αστική πλημμύρα. 
 Το τµήµα του Ποταµού Γαρύλλη 1300m κατάντι του φράγµατος των Πολεµιδιών διέρχεται από οικιστική περιοχή, χωρίς η κοίτη να καλύπτεται από Ζώνη Προστασίας. Από το σηµείο της Λεωφόρου Μακεδονίας ο ποταµός έχει εκτραπεί σε νέα κοίτη που καταλήγει στο «Καρνάγιο» Λεµεσού. Η παλαιά κοίτη του ποταµού διέρχεται από την περιοχή 4 Φανάρια και την εκκλησία Αγ. Αντωνίου καταλήγοντας στη θάλασσα. Η παλαιά κοίτη δέχεται και ροή από το δυτικό τµήµα του ποταµού Βαθειά σε σηµείο 500m κατάντι του πρώην Αθηναϊδίου Γυµνασίου. Ιστορικές αναφορές για πληµµύρες αναφέρονται σε τεράστιες ζηµιές και θύµατα (1880 και παλαιότερα), λόγοι που οδήγησαν στην εκτροπή του Γαρύλλη. Με την κατασκευή του φράγµατος Πολεµιδιών (3,4 εκ.κυβ.µ) και την εκτροπή του Γαρύλλη οι σηµαντικοί κίνδυνοι έχουν περιοριστεί πλην της περίπτωσης υπερχείλισης του φράγµατος. Οι σηµερινές κοίτες του ποταµού παραµένουν σαν αποδέκτες όµβριων υδάτων και αναµένεται ότι εντάσσονται όπου είναι δυνατό στα τοπικά σχέδια αποχέτευσης όµβριων. Λόγω της πορείας των τµηµάτων διά µέσου οικιστικών και εµποροβιοµηχανικών και της απουσίας ζωνών προστασίας αλλά και της διαµόρφωσης (υπό κατασκευή) χώρων δηµόσιας χρήσης (Γραµµικού πάρκου, παιδότοπων κ.τ.λ.) η εξασφάλιση σωστής διαχείρισης πληµµυρών χαµηλής και µέτριας σοβαρότητας θεωρείται απαραίτητη. Στο παρελθόν έχουν καταγραφεί ιστορικές πληµµύρες πολύ χαµηλής σοβαρότητας (Τ~ 20χρ.) και χαµηλής σοβαρότητας (Τ~ 50χρ.)

Όνομα ποταμού: Αργάκι του Μαρκέτου Ύψωνας
Περιοχή: Ύψωνας 
Μήκος: 2,7 Km 
Τύπος πλημμύρας: Ταχυπλημμύρα. 
Τµήµα του ποταµού «Αργάκι του Μαρκέτου» ρέει δίπλα της Βιοµηχανικής περιοχής του Ύψωνα και διέρχεται από το ∆υτικό µέρος της οικιστικής περιοχής του. Η κοίτη µέχρι για 1200m από την Βιοµηχανική περιοχή καλύπτεται από Ζώνη Προστασίας µέσου πλάτους 30-40m. Το ιστορικό αρχείο πληµµυρών αναφέρεται σε πληµµυρικά γεγονότα χωρίς όµως να καθορίζει επακριβώς τις περιοχές που έχουν πληγεί, παρ' όλο που ενδεχόµενα οι ζηµιές φαίνεται να είναι στις περιοχές κατάντι του χωριού Ύψωνα. Ροή του ποταµού καταλήγει µέχρι και δυτικά του Λιµανιού όπου µαζί µε ροές από άλλα υδατορεύµατα δηµιουργούν τα πληµµυρικά φαινόµενα στην περιοχή Ζακακίου. (περιοχή Μίλτωνος κ.τ.λ).

Αναφορικά με τις επιπτώσεις από πλημμύρες, λειτουργός του ΣΑΛΑ μας ανέφερε ότι η κατασκευή βασικών οχετών αποχέτευσης των ομβρίων υδάτων και αντιπλημμυρικών έργων, επιφέρει μείωση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων που προκύπτουν από άμεσες ζημιές σε περιουσίες που προκαλούνται από πλημμύρες, φθορά ή ακόμη και καταστροφή έργων υποδομής όπως δρόμοι, πεζοδρόμια και υπόγεια καλώδια. Επιφέρει επίσης μείωση των έμμεσων ζημιών λόγω της κυκλοφοριακής συμφόρησης και των προβλημάτων που προκαλούνται στην κυκλοφορία των πεζών, στην κατασκευή των έργων κτλ. Επίσης οι ανεξέλεγκτες πλημμύρες και η ροή των επιφανειακών υδάτων δημιουργούν πέραν από περιβαλλοντικά προβλήματα, οχληρία και κινδύνους στη δημόσια υγεία, με την ανάπτυξη εστιών κουνουπιών, τη μεταφορά σκουπιδιών και άλλων ρύπων και την κατάληξη τους στην θάλασσα ή σε άλλους, μη κατάλληλους χώρους.
Με την εφαρμογή Αειφόρων Συστημάτων Αποχέτευσης Όμβριων Υδάτων (Sustainable Urban Drainage Systems) στην ευρύτερη περιοχή της Λεμεσού, όλα τα πιο πάνω προβλήματα επιλύονται με τον πλέον ορθολογιστικό και περιβαλλοντικά αποδεκτό τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τις ευρύτερες κοινωνικές και αναπτυξιακές ανάγκες της κοινωνίας.

Ο Άδωνις Φλωρίδης, Σεναριογράφος, Θεατρικός Συγγραφέας και Σκηνοθέτης, μας έδωσε μια ρεαλιστική και άμεσα εφικτή εισήγηση για αντιμετώπιση του θέματος:
«Ένας ποταμός πάντα ψάχνει να βρει διέξοδο προς τη θάλασσα. Ο Βαθκιάς (το δυτικό κομμάτι) φαίνεται να μην διαθέτει κοίτη επειδή την εκτίσαμεν. Από ότι καταλαβαίνω κατεβαίνει που την Τζαμούδα και άλλα σημεία στην Ελλάδος και στους γύρω δρόμους και καταλήγει στο Κάστρο και στην επίχωση.
Δεν είμαι ειδικός, ούτε ξέρω τι μπορεί να γίνει αλλά για την ώρα τουλάχιστον ας υπάρξει ένα σύστημα προειδοποίησης σε περίπτωση που αναμένονται μεγάλες ποσότητες βροχής. Κάποια προληπτικά μέτρα όπως κλείσιμο των χώρων στάθμευσης στην επίχωση ή και δρόμων στο κέντρο θα μπορούσαν να αποτρέψουν τα χειρότερα. Μια ενημέρωση επίσης για το τι μπορούν να κάνουν οι καταστηματάρχες για να προστατέψουν τα μαγαζιά τους πάλι θα βοηθούσε.

Ο Στέλιος Γεωργιάδης, συγγραφέας του βιβλίου, «Καρναβάλι Λεμεσού, Μια μαγική ιστορία» μας έδωσε μια πολύ καλή και απλή εισήγηση για πρόληψη από τις πλημμύρες: 
«Ας φυτέψουμε πολλά δέντρα στην Λεμεσό και στα γύρω υψώματα, αφήνοντας τα να αναπτύξουν αρκετό φύλλωμα, αφού αποδεδειγμένα αυτό εμποδίζει την διάβρωση του εδάφους αλλά και τις πλημμύρες. Τσιμεντώνοντας τα πάντα, όσα αντιπλημμυρικά και να γίνουν, δύσκολα λύνεται το πρόβλημα. Πολύ σημαντικό είναι να καθυστερήσουμε ή να εμποδίσουμε τις μεγάλες ποσότητες νερού να καταλήξουν στο κέντρο. Από τη στιγμή που φτάσουν  στη πόλη από τις γύρω περιοχές και υψώματα το παιχνίδι έχει χαθεί. Γι αυτό πιστεύω ότι το κυριότερο μέτρο πρέπει να είναι η πυκνή δεντροφύτευση γιατί τα φυλλώματα των δέντρων καθυστερούν το νερό να φτάσει στο έδαφος και δίνει χρόνο στις αποχετεύσεις να αντιδράσουν. Γι αυτό πρέπει όλοι μας αλλά κι ο Δήμος να σταματήσει να κόβει το φύλλωμα των δέντρων, αλλά και να φυτέψουμε πολλά δέντρα οπού μπορούμε, από την Αγία Φύλα, την Εκάλη, τα Πολεμίδια μέχρι το ιστορικό κέντρο».

Ο γνωστός Αρχιτέκτονας, Αλέξης Παπαδόπουλος μιλώντας στην Cyprus Alive, έδωσε μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση στο θέμα, με χιούμορ για τα κακώς έχοντα.
«Μου άρεσαν πολύ οι πλημμύρες και επιθυμώ να μονιμοποιηθούν. Είναι μια καλή ευκαιρία να προσαρμοστούμε στις νέες συνθήκες που θα φέρει η κλιματική αλλαγή. Προτείνω το μικρό φράγμα του χώρου στάθμευσης του μόλου που πλημμυρίζει πολύ όμορφα να επεκταθεί κατά μήκος όλης της ακτογραμμής και να ελευθερώσουμε το νερό από τα φράγματα για να κάνουμε μια νέα βελτιωμένη Βενετία με πύργους. Θα αυξήσει το τουριστικό ρεύμα και τη ρομαντική διάθεση των Λεμεσιανών, θα αναβιώσουν οι καντάδες και θα καταπολεμηθεί η υπογεννητικότητα. Ταυτόχρονα θα εναρμονιστούμε με τις απαιτήσεις της ΕΕ για μείωση των ρύπων και δεν θα υποστούμε τις σοβαρές οικονομικές κυρώσεις που μας περιμένουν. Δυσκολεύομαι να σκεφτώ πιο βιώσιμη κινητικότητα από την κωπηλασία. Αυτό θα μας έβγαζε επίσης από την δύσκολη θέση να αντιπαρατεθούμε στο Δήμο Λεμεσού που ονειρεύεται αυτοκίνητα παντού».